Wirus HPV – co to jest, jak można się nim zarazić i jakie daje objawy?
Zakażenie wirusem HPV może pozostać niezauważone, mimo że wirus jest obecny w organizmie. Podczas gdy większość zakażeń zostaje opanowana przez układ odpornościowy, to jednak część z nich może się utrzymywać. Znaczenie ma przy tym typ wirusa, ponieważ niektóre odpowiadają przede wszystkim za łagodne zmiany, a inne są związane z rozwojem zmian przednowotworowych i określonych nowotworów. Ale czym właściwie jest wirus HPV, jak dochodzi do zakażenia i czy można zmniejszyć jego ryzyko?
Wirus HPV – co to jest i dlaczego nie każdy typ oznacza takie samo ryzyko?
HPV – co to? To grupa wirusów zakażających komórki nabłonka skóry i błon śluzowych. Poznano ponad 200 typów HPV, które różnią się m.in. miejscem zakażenia oraz potencjałem chorobotwórczym. W kontekście zmian okolicy anogenitalnej szczególne znaczenie ma podział na typy niskiego i wysokiego ryzyka onkogennego. Typy niskiego ryzyka mogą odpowiadać m.in. za brodawki narządów płciowych, natomiast przewlekłe zakażenie niektórymi typami wysokiego ryzyka jest związane z rozwojem zmian przednowotworowych i nowotworów [4].
Najlepiej poznany jest związek HPV z rakiem szyjki macicy, ale konsekwencje przewlekłego zakażenia nie dotyczą wyłącznie kobiet. Typy HPV o wysokim potencjale onkogennym są związane również z częścią nowotworów odbytu, prącia, sromu, pochwy oraz obszaru ustnej części gardła. Samo wykrycie HPV nie oznacza jednak, że u danej osoby rozwinie się nowotwór. Dla procesu nowotworzenia szczególne znaczenie ma utrzymywanie się zakażenia onkogennym typem wirusa.
Jak można zarazić się wirusem HPV?
HPV przenosi się przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych i intymnego kontaktu skóry oraz błon śluzowych. Do transmisji może dojść podczas kontaktów waginalnych, analnych i oralnych, ale penetracja nie jest warunkiem zakażenia. Wirus może być przekazywany również wtedy, gdy zakażona osoba nie ma widocznych zmian i nie wie o infekcji. Z tego powodu ustalenie dokładnego momentu zakażenia bywa niemożliwe [1].
Ryzyko kontaktu z HPV zwiększa się wraz z liczbą partnerów seksualnych, jednak zakażenie może wystąpić także u osoby mającej jednego partnera. Stosowanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko transmisji, ale nie zapewnia całkowitej ochrony, ponieważ HPV może znajdować się na powierzchni skóry nieosłoniętej prezerwatywą.
Czy zakażenie HPV daje objawy?
Wiele zakażeń HPV przebiega bezobjawowo i jest przejściowych. Oznacza to, że człowiek może być zakażony, nie obserwując żadnych charakterystycznych zmian. Większość zakażeń HPV nie prowadzi do objawów ani choroby i ustępuje w ciągu 12–24 miesięcy. Większe znaczenie kliniczne ma zakażenie przetrwałe, szczególnie wywołane typami HPV wysokiego ryzyka onkogennego [2].
Jeżeli pojawiają się widoczne objawy związane z typami niskiego ryzyka, mogą mieć postać brodawek anogenitalnych, nazywanych również kłykcinami kończystymi. Są to pojedyncze lub mnogie zmiany występujące w okolicy narządów płciowych i odbytu [3].
| Sytuacja | Co może się dziać? |
| Przejściowe zakażenie HPV | często przebiega bez objawów i zostaje opanowane przez układ odpornościowy |
| Zakażenie typem niskiego ryzyka | może prowadzić m.in. do powstawania brodawek anogenitalnych |
| Przetrwałe zakażenie HPV wysokiego ryzyka | zwiększa ryzyko rozwoju zmian przednowotworowych |
| Wieloletnie utrzymywanie się zmian związanych z onkogennym HPV | może uczestniczyć w procesie prowadzącym do rozwoju określonych nowotworów |
Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia HPV i jego konsekwencji?
Jedną z najlepiej przebadanych metod profilaktyki pierwotnej jest szczepienie przeciw HPV. Szczepienia mają charakter profilaktyczny, zatem ich zadaniem jest zapobieganie zakażeniom określonymi typami HPV, a nie leczenie już istniejącej infekcji. Największą korzyść uzyskuje się, gdy szczepienie zostanie wykonane przed ekspozycją na HPV [4].
Profilaktyka nie ogranicza się jednak do jednego działania. Ryzyko zakażenia i jego następstw można ograniczać poprzez:
- szczepienie przeciw HPV zgodnie z aktualnymi zaleceniami,
- stosowanie prezerwatyw, pamiętając, że zmniejszają ryzyko, ale nie eliminują go całkowicie,
- wykonywanie zalecanych badań przesiewowych w kierunku zmian szyjki macicy,
- konsultowanie zauważonych zmian w okolicy narządów płciowych zamiast podejmowania leczenia na własną rękę.
Warto rozróżnić profilaktykę samego zakażenia od profilaktyki jego odległych następstw. Szczepienia i ograniczanie ekspozycji zmniejszają ryzyko infekcji, natomiast badania przesiewowe pozwalają wykrywać zmiany związane z onkogennymi typami HPV, zanim rozwinie się inwazyjny rak szyjki macicy. Z tego powodu szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych.
Źródła:
- Liu Z., Rashid T., Nyitray A., Penises not required: a systematic review of the potential for human papillomavirus horizontal transmission that is non-sexual or does not include penile penetration, Sex Health. 2016, 13(1): 10–21.
- Sanjosé S., Brotons M., Pavón M., The natural history of human papillomavirus infection, Best Pract Res Clin Obstet Gynaecol. 2018, 47: 2–13.
- Temple R., Larker J., Brus J., Genital Warts: Rapid Evidence Review, Am Fam Physician. 2025, 111(2): 156–162.
- World Health Organization Human papillomavirus and cancer 2024, online: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer.
Jest to ogólna informacja dla pacjentów. Pierwszym źródłem informacji na temat Pana/Pani stanu zdrowia i przebiegu leczenia powinien być lekarz prowadzący, dlatego w razie jakichkolwiek pytań dotyczących stanu zdrowia i przebiegu leczenia proszę zwrócić się do swojego lekarza. Niniejsza informacja nie zastępuje porady lekarskiej. Zawsze, przed zastosowaniem porad zawartych w niniejszym materiale, należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym.
Opublikuj komentarz