Skwalen w oleju z pestek dyni – sekret zdrowej skóry

Kiedy ktoś sięga po olej z pestek dyni, myśli zwykle o cynku, o prostacy, o wypadaniu włosów albo o ciemnym kolorze, który zostawi ślad na ręczniku. Skwalen rzadko pojawia się w tej rozmowie. A tymczasem to właśnie on – węglowodór o wzorze C₃₀H₅₀, który twoja skóra zna od urodzenia – może być jednym z ważniejszych powodów, dla których olej dyniowy działa na nią lepiej, niż sugerowałby jego skromny kosmetyczny wizerunek.

Czym jest skwalen i co o nim wiadomo?

Skwalen to triterpenowy węglowodór syntetyzowany przez organizm ludzki jako produkt pośredni w szlaku biosyntezy cholesterolu. W skali całego ciała jest go niewiele, ale jest jedno miejsce, w którym jego stężenie jest wyjątkowo wysokie: sebum – naturalny wydzielina gruczołów łojowych pokrywająca powierzchnię skóry. Skwalen stanowi tam od 10 do 15 procent całkowitej masy lipidów, co czyni go jednym z trzech głównych składników sebum obok triglicerydów i estrów woskowych. To nie jest składnik śladowy – to fundamentalny budulec hydrolipidowego płaszcza, który oddziela skórę od środowiska zewnętrznego.

Funkcja tego płaszcza jest wielowymiarowa. Utrzymuje wilgoć wewnątrz skóry, spowalniając transepidermalną utratę wody (TEWL). Tworzy fizyczną i chemiczną barierę dla czynników zewnętrznych – zanieczyszczeń, drobnoustrojów, promieniowania UV. Reguluje pH powierzchni skóry na lekko kwaśnym poziomie, który utrudnia kolonizację przez patogeny. Skwalen bierze udział w każdej z tych funkcji, choć jego rola jest bardziej subtelna niż rola ceramidów czy wolnych kwasów tłuszczowych.

Dlaczego skwalen jest aktywny antyoksydacyjnie?

Sześć wiązań podwójnych w strukturze cząsteczki skwalenu to cecha, która go definiuje. Z jednej strony pozwala mu działać jako wymiataczy tlenu singletowego – reaktywnej formy tlenu generowanej podczas ekspozycji na promieniowanie UV. Kohno i wsp. wykazali, że stała szybkości gaszenia tlenu singletowego przez skwalen jest wyższa niż w przypadku innych lipidów obecnych na powierzchni skóry i porównywalna z syntetycznymi przeciwutleniaczami. Skwalen, pochłaniając energię aktywowanych cząsteczek tlenu, chroni pozostałe składniki warstwy hydrolipidowej przed peroksydacją łańcuchową.

Z drugiej strony, te same wiązania podwójne sprawiają, że skwalen jest najbardziej podatnym na utlenienie składnikiem sebum. Passi i wsp., analizując lipidy powierzchni skóry u 100 zdrowych wolontariuszy w pięciu grupach wiekowych, pokazali, że skwalen rośnie od dzieciństwa do dojrzałości, po czym istotnie spada wraz z wiekiem. To samo badanie wykazało, że witamina E i koenzym Q10 synergistycznie chronią skwalen przed degradacją UV: dawka czterech minimalnych dawek rumieniowych zdolna do zdegradowania 13% skwalenu, w nieobecności witaminy E i CoQ10 niszczyła 90% tej frakcji.

Kiedy skwalen utleni się – pod wpływem UV, zanieczyszczeń powietrza lub metabolizmu bakteryjnego – powstaje skwalen monowodoroperoksyd (SQOOH), związek o zupełnie innych właściwościach biologicznych. Jest komedogenny i prozapalny: aktywuje lipokinazę, zwiększa sekrecję interleukiny 6 i przyczynia się do powstawania mikrozaskórników. Badanie Condrò i wsp. przeprowadzone in vivo na skórze trądzikowej wykazało, że wyższy poziom oksydowanego skwalenu koreluje z wyższym TEWL – czyli ze słabszą barierą skórną. To odwrócona sytuacja: substancja, która w formie zredukowanej chroni barierę, w formie utlenionej ją osłabia.

Ile skwalenu jest w oleju z pestek dyni i co z tego wynika

Olej dyniowy jest roślinnym źródłem skwalenu – i to nie byle jakim. Rabrenovic i wsp. przeanalizowali sześć próbek zimnotłoczonego oleju z nasion Cucurbita pepo uprawianych w Serbii i uzyskali wyniki od 583 do 747 mg skwalenu na 100 g oleju. Akin i wsp., badając cztery warianty oleju z centralnej Anatolii, uzyskali wartości 591–632 mg/100 g. Europejska Agencja Leków, w raporcie oceniającym nasiona dyni jako surowiec zielarski, odnotowuje, że skwalen stanowi 39–46 procent frakcji niezmydlającej się oleju dyniowego i może służyć jako marker chemiczny odróżniający ten olej od innych olejów roślinnych.

Dla porównania: oliwa z oliwek, najczęściej kojarzona ze skwalenem jako źródłem roślinnym, zawiera go w podobnym lub nieznacznie wyższym przedziale – w zależności od odmiany i procesu produkcji. Olej dyniowy plasuje się w tej samej klasie, a nie, jak można by oczekiwać, daleko w tyle za oliwą. To nieintuicyjny fakt, bo oliwa jest w kosmetyce wręcz synonimem skwalenu, a dynia – nie.

Warto jednak jasno powiedzieć, na czym polega ograniczenie tej informacji: sama zawartość skwalenu w oleju to jeszcze nie dowód na efekt kosmetyczny przy aplikacji miejscowej. Badania kliniczne testujące wyłącznie olej dyniowy aplikowany zewnętrznie na barierę skórną nie zostały przeprowadzone. To, co mamy, to:

• dobrze udokumentowaną biologię skwalenu w sebum ludzkim;
• badania na modelach zwierzęcych i komórkowych pokazujące, że zewnętrzny skwalen odwraca wzrost TEWL;
• jedno badanie kliniczne z mieszaniną zawierającą skvalan, ceramidy i mocznik, które wykazało poprawę bariery u osób starszych z suchą skórą;
• logiczne rozumowanie, że skwalen dostarczony z zewnątrz uzupełnia tę samą frakcję lipidową, która spada z wiekiem i ulega degradacji pod wpływem środowiska.

Mechanizm jest biologicznie spójny. Kliniczny dowód dla oleju dyniowego jako takiego pozostaje ekstrapolacją.

Gdy ilość skwalenu w organizmie maleje

Sebum zmienia się z wiekiem. Passi i wsp. udokumentowali, że poziom skwalenu w lipidach powierzchni skóry rośnie do wczesnej dorosłości, po czym obniża się istotnie wraz z wiekiem – równolegle z witaminą E i ubichinolem. Oznacza to, że starzejąca się skóra traci nie tylko ceramidy i kwas hialuronowy, ale też tę frakcję lipidową, która aktywnie pochłania reaktywne formy tlenu zanim te zdążą zaatakować głębsze struktury naskórka.

Poza starzeniem, skwalen jest zubożany przez ekspozycję na zanieczyszczenia powietrza i promieniowanie UV. Każda z tych ekspozycji przyspiesza jego oksydację – i proporcjonalnie zmniejsza jego ochronny potencjał. Cera miejska, zestresowana, podrażniana przez zimno i wiatr, to skóra, w której zasoby skwalenu są intensywnie eksploatowane.

W tym kontekście olej dyniowy, jako roślinne źródło zredukowanej formy skwalenu, ma uzasadnienie do pojawienia się w pielęgnacji – nie jako kosmetyk obiecujący spektakularne efekty, lecz jako substrat, który uzupełnia frakcję lipidową z udokumentowanym znaczeniem dla bariery skórnej. Kluczowym warunkiem jest jednak zachowanie integralności skwalenu do momentu aplikacji.

Prawdziwa wartość oleju

Skwalen w oleju dyniowym jest substancją niestabilną. Sześć wiązań podwójnych, które odpowiadają za jego biologiczną aktywność, czyni go podatnym na utlenienie już po otwarciu butelki – w kontakcie z powietrzem, przy wyższej temperaturze i pod wpływem światła. Olej przechowywany w plastiku, trzymany przy oknie lub stosowany przez kilka miesięcy od otwarcia dostarcza na skórę nie aktywnego skwalenu, lecz jego peroksydowanych pochodnych – tych samych związków, które w warunkach in vivo są powiązane z nasileniem stanu zapalnego i osłabieniem bariery.

To nie jest abstrakcyjna przestroga. Pham i wsp., przeglądając biochemię oksydacji skwalenu, wskazują, że dziennie na twarz człowieka trafia od 6 do 15 mg skwalenu z gruczołów łojowych – i każda z tych cząsteczek jest potencjalnym substratem dla reakcji fotochemicznej lub oksydacyjnej. Zewnętrzny skwalen z oleju roślinnego wchodzi w tę samą pulę. Jeśli trafi tam już w formie utlenionej, nie wzmocni bariery, lecz dołączy do puli związków prozapalnych.

Z tego powodu przy oleju dyniowym stosowanym kosmetycznie liczą się konkretne parametry: tłoczenie na zimno (zachowuje profil niezmydlaczy, w tym skwalen), butelka z ciemnego szkła, przechowywanie w chłodnym miejscu i zużycie w ciągu kilku miesięcy od otwarcia. To nie są deklaracje marketingowe – to wymagania wynikające bezpośrednio z chemii skwalenu.

Skwalen to składnik, który skóra produkuje samodzielnie i zna lepiej niż jakikolwiek kosmetyk. Jego rola w barierze hydrolipidowej jest udokumentowana: chroni przed peroksydacją lipidów, spowalnia utratę wody przez naskórek i funkcjonuje jako jeden z lipidowych antyoksydantów pierwszej linii. Z wiekiem i pod wpływem środowiska jego poziom spada. Olej z pestek dyni dostarcza skwalenu w ilości porównywalnej z oliwą z oliwek – faktu, który nie jest powszechnie znany, a wynika z kilku niezależnych analiz laboratoryjnych. Nie ma badań klinicznych potwierdzających wprost wpływ oleju dyniowego aplikowanego zewnętrznie na barierę skórną u ludzi, ale mechanizm biologiczny, jakim skwalen roślinny mógłby ją wzmacniać, jest spójny z tym, co wiemy o skwalenie endogennym.

Najważniejszy warunek, żeby ten mechanizm zadziałał, to jakość oleju: świeży, zimnotłoczony, prawidłowo przechowywany. Olejarnia Gaja oferuje naturalny olej z pestek dyni tłoczony na zimno – szczegóły dotyczące składu i warunków przechowywania znajdziesz na naszej stronie internetowej.

Źródła:

1. Rabrenovic BB i wsp. LWT – Food Science and Technology 55 (2014): 521–527.
2. EMA Assessment Report on Cucurbita pepo L., semen. EMA/HMPC/136004/2010 (2018).
3. Picardo M i wsp. Sebaceous gland lipids. Dermatoendocrinology 1(2) (2009): 68–71. PMC2835893.
4. Huang ZR i wsp. Biological and pharmacological activities of squalene. Molecules 14(1) (2009): 540–554. PMC6253993.
5. Passi S i wsp. Lipophilic antioxidants in human sebum and aging. Free Radical Research 36(4) (2002): 471–477. PMID 12069113.
6. Pham M i wsp. Oxidization of squalene, a human skin lipid: a new and reliable marker. Int J Cosmet Sci 37(3) (2015). DOI: 10.1111/ics.12208.
7. Condrò G i wsp. Squalene peroxidation and biophysical parameters in acne-prone skin. Pharmaceuticals 16(12) (2023): 1704. PMC10748031.
8. Safaei M i wsp. Squalane as a promising agent protecting UV-induced inhibition of collagen biosynthesis. PMC12073650 (2025).